|
Cartas, diagramas e informação
geográfica |
|
|
ATLAS DE SÃO TOMÉ E PRÍNCIPE |
|
|
6/ Cartografia antiga |
|
|
|
|
|
|
|
|
Detalhe da carta de
Bertius (1649), com a imagem de uma canoa perto de São Tomé |
|
|
* Imagens de cartas procedentes de atlas (probablemente
deconstruidos), expostas em internet. Algumas ainda à venda em alfarribistas
internacionais especializados em cartografia antiga. |
|
|
Século XV |
|
|
1450
(ca) |
|
|
ROSSELL, Pere (?), Mapamundi catalão na Biblioteca
Estense de Módena |
|
|
Mapamundi circular da escola catalano-malhorquina, anónimo, mas atribuido
a Pere ROSSELL por alguns autores.
Primeira representação do mundo conhecido, onde aparecem umas ilhas que
poderiam identificar-se com o aquipélago do Golfo da Guiné |
|
|
Século XVI |
|
|
1506 (ca) |
|
|
FERNANDES, Valentim,Croquis das Ilhas de
São Tomé e do Príncipe, reproduzido em BRAGANÇA, Neco, STP Aquitectarte, sem
mais referência, ainda que esses croquis estão reproduzir a imagem tomada das
ilhas no último decênio do s. XV, 194 KB |
|
|
1507 (ca) |
|
|
FERNANDES,
Valentim, Croquis de cartas de navegação, em GARFIELD, Robert, Imagining an Island. The Cartography
of Sao Tome Island from the 15th to the 20th Centuries, Chicago,
DePaul University, p. 29, 60 KB |
|
|
1507 (ca) |
|
|
FERNANDES, Valentim, Croquis de
cartas de navegação da ilha de Formosa, actual Bioko, em SILVEIRA, Luís, Descripción de la isla de Fernando
Poo em vísperas del tratado de San Ildefonso, Madrid, Instituto de
Estudios Africanos, 1959, 82
KB |
|
|
1588 (ca) |
|
|
SANUDO, Libio, Africae Tabvla XI, (mapa
físico dos estados da gran Ghana), Biblioteca Universidad de Sevilla, jpg
434 KB |
|
|
Século XVII |
|
|
*1602 (ca) |
|
|
BERTIUS (BERT), Petrus, Descriptio Insulae S. Thomae, pág. atlas, jpg 132 KB |
|
|
1613 (ca) |
|
|
MERCATOR, Gerard, e HONDIUS, Jocodus, Gvineae nova
descriptio, em MERCATOR, G., Atlas sive cosmographicae meditationes de
fabrica mundi... Amsterdam, 1613 (?), disponível no
Institut Cartogràfic de Catalunya, jpg 56 KB
|
|
|
1615 (recreação histórica de 2012) |
|
|
BRÁSIO, António (ed.), Descrição
da Cidade de São
Tomé, em Monumenta
Missionária Africana, África Ocidental (1611-1621), vol. VI, A.G.U., Lisboa, MCMLV, Doc
61, p.190, recreado com a planta das ruas de 1889, por SILVA,
Teresa Madeira da, em “A cidade de São Tomé no quadro das cidades insulares
atlânticas de orígem portuguesa”, nas Actas do Colóquio Internacional São
Tomé e Príncipe numa perspectiva interdisciplinar, diacrónica e sincrónica, ISCTE-IUL, Centro de Estudos
Africanos, 2012, p. 66, jpg 47 KB |
|
|
*1616 (ca) |
|
|
BERTIUS (BERT), Petrus, Descriptio Insulae S. Thomae, pág. atlas, sem iluminar, jpg 56 KB |
|
|
*1625 (ca) |
|
|
HONDIUS, Jocodus, Guinea, pág. em Purchas’ His
Pilgrimes Contayning a History of the World in Sea Voyages and Lande
Travells..., jpg 324 KB |
|
|
*1628 (ca) |
|
|
MERCATOR, Gerardus (HONDIUS, Jocodus), Guinea, pág. Atlas
Minor, jpg 124 KB |
|
|
1630 (ca) |
|
|
MERCATOR, Gerardus (HONDIUS, Jocodus), Gvineae nova descriptio, pág. Atlas
Minor: Gerardi Mercatoris atlas sive cosmographicae meditationes de fabrica
mundi et fabricati figura, Universität Bern Zentralbibliothek, jpg 812 KB |
|
|
1630 (ca) |
|
|
MERCATOR, Gerardus (HONDIUS, Jocodus), Gvineae nova descriptio, pág. Atlas
Minor: Gerardi Mercatoris atlas sive cosmographicae meditationes de fabrica
mundi et fabricati figura, Universität Bern Zentralbibliothek, jpg 828 KB |
|
|
*1639 |
|
|
BERTIUS (BERT), Petrus, Insula St. Thomae, pág. atlas, jpg 160 KB |
|
|
1643 (ca) |
|
|
BOISSEAU, Jean, Guinée, em Tresor des cartes geographiques des
principaux estatsz de univers, París: chez Jean
Boisseau, disponível
no Institut Cartogràfic de Catalunya, jpg 57 KB |
|
|
1644-46 (ca > 1602?) |
|
|
Anónimo, Insula S. Thomae, Rijks Museum, Amsterdão, jpg 72 KB |
|
|
1644-46 (ca > 1602?) |
|
|
Anónimo, Aanval op het eiland Annobón, Rijks Museum, Amsterdão, jpg 811 KB |
|
|
1644-46 (ca > 1605?) |
|
|
Anónimo, De vloot voor de rede van Annobón, Rijks Museum, Amsterdão, jpg 688 KB |
|
|
1645 (ca) |
|
|
BARLAEUS, Gaspar, Urbs S. Thomae, Bibliothéque Nationale de France, jpg 66 KB |
|
|
1645 |
|
|
POST, Frans, Insula S. Thomae, Bibliothéque Nationale de France, jpg 55,5 KB |
|
|
1646 |
|
|
DEUTECUM,
Baptiste van, La baye de l’Isle de Prince, em COMMELIN, Isaac, Begin ende voortgangh
van de Vereenighde Nederlantsche Geoctroyeerde Oost-Indische Companie,
pub. Joannes Janssonius, Amsterdão, jpg 230 KB |
|
|
Detalhe do mesmo autor e
obra: Isola del
Príncipe, jpg
200 KB |
|
|
1646 |
|
|
LUCINI, Francesco Antonio, Carta particolare
che comincia con il fiume Iuntas nella Guinea è finisce con il capo di S.
Dara è con l'Isola d'S. Tomaso: di Affica carta VII, em DUDLEY, Sir Robert, Arcano del mare, 1647 ca, disponível no Institut Cartogràfic de
Catalunya, jpg 72,9 KB |
|
|
1647
(ca) |
|
|
BARLAEUS, Gaspar, Cidade de São Tomé |
|
|
*1649 |
|
|
BERTIUS (BERT), Petrus, Guinea, pág. atlas, jpg 176 KB |
|
|
1652 |
|
|
BRAAT, Jacob (et al.?), St. Thome en St. Paolo, Koninklijke Bibliotheek, jpg 107 KB |
|
|
1656 |
|
|
SANSON,
Nicolas,
Afrique ou Libie Ulterieure
ou sont le Saara ou Desert, le Pays des, Negres, la Guinee..., em Atlas Sanson, Univeristy of
Southern Maine, Osher Map Library, jpg 600 KB |
|
|
1660 |
|
|
DAPPER, O., Aethiopia svperior vel nterior
vulgo Abissinium live..., cópia exacta
do Atlas Blaeu de 1660, detalhe da situação das ilhas do Golfo da Guiné, em
University of Florida, George A. Smathers Library, jpg 1,20 MB |
|
|
1662 |
|
|
BLAEU, Johan, Nigritarum regio, em University of Virginia, Slave Trade Collection, jpg 412 KB |
|
|
1664
(ca) |
|
|
Anónimo, Planta da Baia de Ana Chavez, assalto holandês, Arquivo
Histórico Ultramarino |
|
|
1665
(ca) |
|
|
VINGBOONS, Johannes,
Cidade de São Tomé, pág. atlas
GROSSELING, Martine, Land in Zicht, detalhe jpg 162 KB, também referenciada a
carta inteira "'t eylant St. Thome" Kaart van St. Thomé no Nationaal Archief
Beeldbank. |
|
|
1669
(ca) |
|
|
DONCKER,
Henrick, Pas caert van de bocht van Guinea, vertoonende de kust
van Benin, Biafra en Gabon, van r. da Volta tot c. de Lopo Gonzalves, Bibliothéque Nationale de France, jpg
100 KB |
|
|
1670 |
|
|
OGILBY, John, Guinea, jpg 105 KB |
|
|
1675 |
|
|
WIT, Frederick de, Tractus Littoralas Guineæ a Promontorio Verde usque ad
Sinum Catenbelæ, jpg 352 KB |
|
|
1683 |
|
|
MALLET, Alain Manesson, Isle
St. Thomas, pág.
da obra Description de l’Univers, jpg 507 KB |
|
|
1683 |
|
|
MALLET, Alain Manesson, Guinee, pág. da obra Description de
l’Univers, jpg 391 KB |
|
|
*1690 |
|
|
CORONELLI, V.M., Isole della Guinea,
pág. atlas Isolario dell'Atlante
Vento, Venezia, jpg 344 KB |
|
|
1699 (ca) |
|
|
Ilegível, Carte des costes de l'Afrique où est compris une partie
de Guinée, le royaume de Bénin, l'isle de St Thomas..., Bibliotéque
National de France, jpg 76 KB |
|
|
1699 (ca) |
|
|
Ilegível, Carte des costes de l'Afrique depuis Cabo Corso jusques à Omorro levée par ordre
expres des roys de Portugal sous qui on a fait la découverte, Bibliotéque National de France, jpg 64 KB |
|
|
1699 (ca) |
|
|
Anónimo, La rade d’Annobon, Dokusphera, Biblioteca Nacional de Rússia, jpg 83 KB |
|
|
Século XVIII |
|
|
1700 (ca) |
|
|
ALLARDT, Carolus, Côte de Guinée, Bibliotéque National de
France, jpg 83 KB |
|
|
1703 |
|
|
Anónimo, Insulae S. Thomé, Ref. em SILVEIRA, Luis, Ensaio..., pàgs. 58 |
|
|
1705
(ca) |
|
|
SANSON, Nicolas, et al., Guinee, jpg 84 KB |
|
|
1707
|
|
|
AA, Pieter van der, Guinée grand
pays de l'Afrique avec toutes ses côtes, havres et rivieres suivant les
memoires les plus recens des voyageurs, disponível no Institut
Cartogràfic de Catalunya, jpg 96 KB |
|
|
1709 |
|
|
BAILY(?), Plan de la descente et
prise de la ville et chateau faite à l’isle Saint Thomé..., porção da pág. do Jornal du voiage à l’isle de
St. Thomé... (1708-1709) |
|
|
1729 |
|
|
MOLL, Herman, Negroland and Guinea,... em Atlas Minor, originally published
in 1727, em University
of Florida, George A. Smathers Library, jpg 1,19 MB |
|
|
1730
(ca) |
|
|
HEIRS,
Homann, Gvinea propria, nec non
Nigritiæ vel Terræ Nigrorvm maxima pars, Geographis honiernis dicta utraque
Æthiopia inferior..., em
Univeristy of Southern Maine, Osher Map Library, jpg 345 KB |
|
|
1732 |
|
|
KIP, Johannes, The Prospect of Prince’s Island abt 3 Leagues Distance..., em CHURCHILL, Awnsham & CHURCHILL, John, A
Collection of Voyages and Travels some now first printed from original
manuscripts..., jpg. 789 KB |
|
|
1732 |
|
|
KIP, Johannes, The
Prospect of the Bay and the Town of Sto. António, in Princes Island..., em CHURCHILL, Awnsham & CHURCHILL, John, A Collection
of Voyages and Travels some now first printed from original manuscripts..., jpg. 789 KB |
|
|
1738 |
|
|
BARBOT SMITH, Chart of the Western Coast of Africa, cópia da carta francesa ordenada pelo Conde de Maurepas, ainda se
conserva o erro sobre a medição do Equador, jpg 116 KB |
|
|
1739 |
|
|
BELLIN, Nicolas, Carte de
la Coste Occidentale d’Afrique..., jpg 142 KB |
|
|
1746 |
|
|
BELLIN, Nicolas, Carte de la Coste Occidentale d’Afrique..., Institut
Cartogràfic de Catalunya, jpg 1,95 MB |
|
|
1747 (1750?) |
|
|
BELLIN, Nicolas, Carte du Golfe de
Guinée..., jpg 206 KB |
|
|
1750
(ca) |
|
|
Anónimo, Planta da Baia de Santo António da Ilha do Príncipe, AHU |
|
|
1754 |
|
|
ROBERTO GEOGRAPHO, África, secção
de GIRÓN, Juan Manuel, Atlas o compendio geographico
del globo terrestre dividido en Imperios, Reynos, Repúblicas... Madrid; Biblioteca Universidad de Sevilla. Note-se que se
denomina Golfo de Santo Tomás ao Golfo da Guiné, 408 KB |
|
|
1754 |
|
|
ROUILLÉ, A., Carte reduite des CostesOccidentales d’Afrique..., Dépot de la Marine française, 199 KB |
|
|
1757 |
|
|
CALDAS, José António, Planta iconográfica da cidade de Santo António na Ilha do Príncipe..., AHU, Ref. em SILVEIRA, Luis, Ensaio..., pàgs. 48 e 49, 112 KB |
|
|
1757 |
|
|
CALDAS, José António, Elevação e fachada que mostra em
prospecto a Cidade de Santo António na Ilha do Príncipe..., AHU, Ref. em SILVEIRA, Luis, Ensaio..., pàgs. 48 e 49, 1,3 MB |
|
|
1772 (ca) |
|
|
GONÇALVES, Andrés, & SILVA,
Manuel Gomes da, Carta da ilha de Fernando Poo, actual Bioko,
em SILVEIRA, Luís, Descripción
de la isla de Fernando Poo em vísperas del tratado de San Ildefonso, Madrid,
Instituto de Estudios Africanos, 1959, 472
KB |
|
|
1775 |
|
|
ANVILLE,
Jean Baptiste Bourguignon de, Guinée entre Serre-Lione et le passage de la Ligne...,
em David Rumsey Map Collection |
|
|
1775
(ca) |
|
|
ANVILLE,
Jean Baptiste Bourguignon de, Afrique depuis le royaume de Juda jusqu'à la pointe des Baxal,
Bibliothéque Nationale de France, jpg 48
KB |
|
|
1778 |
|
|
VARELA,
José, Isla de Annobón, 1:50, Archivo General de Simancas, jpg 76
KB |
|
|
1780 |
|
|
HARMER,
T., Island St. Thomas, Bibliothéque Nationale de France, jpg 80
KB |
|
|
1781 |
|
|
BONNE,
Ribobert,
Carte de la Guinée..., em David Rumsey Map Collection |
|
|
1784 |
|
|
ZATTA,
Antonio,
La Guinea
Orientale..., jpg 173 KB |
|
|
1784 |
|
|
Anónimo, Costa Occidental de Africa: Carta que comprende desde
Cabo Formoso al Rio Bengo..., Museo Naval de Madrid, “Comprende la costa occidental de Africa desde
Nigeria hasta Angola, con las islas de Bioko, Santo Tomé y Príncipe... Inserta: Sketch de Anna de Chaves Bay”, jpg 3,9 MB |
|
|
1788 |
|
|
Anónimo, Planta
da baía de Ana Chaves da cidade de São Tomé e da fortaleza de São Sebastião, Arquivo Histórico Ultramarino. Carta feita durante
o governo de João Rozendo Tavares Leote Correia da Silva. Ref. em SILVEIRA,
Luis, Ensaio...,
pág. 59 |
|
|
Século XIX |
|
|
1814 |
|
|
BRAGA, Joaquim, e, PAULETE, Jozé M., Plano do Porto da
Ilha do Príncipe, AHN, Ref. em SILVEIRA, Luis, Ensaio..., pág. 54 |
|
|
1845 |
|
|
Anónimo, Plantas hydrográficas
da Ilha do Príncipe e seus dois principais portos, ca. 1:30.000, Publicada por José Joaquim Lopes de
Lima do Concelho de S. M. F capitão de Fragata da Armada Portuguesa, jpg 160 KB |
|
|
1845 |
|
|
Anónimo, Plantas hydrográficas da Ilha de São Tomé e seu porto a
Bahia de Anna de Chaves, ca. 1:30.000, Publicada por José Joaquim Lopes de Lima do Concelho de
S.M.F. capitão de Fragata da Armada Portuguesa, AHN, Ref. em SILVEIRA, Luis, Ensaio...,
pág. 60. |
|
|
1853 |
|
|
BRAGA,
Joaquim de Souza, e PAULET, José M. da Silva, Plano da Ilha do Príncipe no
Golfo da Guiné (Carta hidrográfica),
5700 pés (Escala de milhas de 5610 pez Portuguesas=950 toezas Francesas, ou
5700 pez), Levantada em 1814 e corrigido em 1819, Lisboa, J. M. C. Calheiros
lyth, 1853, jpg 260 KB |
|
|
1883 |
|
|
LANNOY DE BISSY, Régnauld de, Benin et Région Équatoriale, 1:2.000.000,
Bibliotéque National de France, jpg 52 KB |
|
|
1884 |
|
|
SILVA, J. Nunes da, e LACERDA, Hugo, S. Thomé. Planta da
Baía de Ana Chaves, 1:20.000, carta hidrográfica, s/d, jpg 159 KB |
|
|
1885 |
|
|
OLIVEIRA, António Augusto de, Carta da Ilha de S. Tomé, 1:50.000, Comissão de Cartografia, Bibliotéque National de France, jpg 32 KB |
|
|
1887 |
|
|
HABENICHT, Hermann, e PERTHES,
Justus, Central Sudan e Congo (7), em PERTHES, J., Spezial
- karte von Africa: Zwite Auflace (10 blatt), 1:4.000.000, disponível
no Institut Cartogràfic de Catalunya, jpg 161 + 242 KB |
|
|
1888 |
|
|
RECLÚS, Elisée, Sam Tomé, pág. prob. da sua Geografia Universal (ed. UK), jpg 1,26 MB |
|
|
1888 |
|
|
SOCIEDADE GEOGRÁPHICA DE LISBOA, Ilha de S. Tomé, 1:150.000, Bibliotéque National de France, jpg 35 KB |
|
|
1889 |
|
|
GARCEZ, Bernardo Heitor Pereira, Cidade de S. Thomé, 1:5000,
Lisboa, Lith. da Imprensa Nacional, BND, jpg 248 KB |
|
|
1890 |
|
|
LANNOY DE BISSY, Régnauld de, Benin et Région Équatoriale, 1:2.000.000, Bibliotéque National de France, jpg 52 KB |
|
|
1891 |
|
|
COMISSÃO DE CARTOGRAFIA, Carta da Ilha de São
Tomé (área cultivada), 1:150.000, Lith da Impresa
Nacional, BDN, jpg 280 KB |
|
|
1891
(?) |
|
|
1893 |
|
|
COUCEIRO, L., Carta da Ilha do Príncipe, 2ª edição, Lisboa, Comissão de Cartografia, jpg 172 KB |
|
|
1899 |
|
|
BONNE, Rigobert., Carte de l’Haute et de la Basse Guinée..., jpg
208 KB |
|
|
Século XX |
|
|
1902 |
|
|
COMISSÃO DE CARTOGRAFIA, Carta da Ilha de São Tomé,
1:150.000 + mapa pequeno 1:25.000 da Cidade, Lisboa, versão posterior à carta
de 1891. |
|
|
1904 |
|
|
INTELLIGENCE DIVISION, Fernando Po, 1:1.000.000, Londres, War Office, |
|
|
1908 (?) |
|
|
COMISSÃO DE CARTOGRAFIA, Levantamento da Bahia de Praia Rei (Água Izé), 1:1.000, jpg 131 KB |
|
|
1616 (recreação histórica de 1965) |
|
|
FERREIRA, Domingos José (cartógrafo original), Planta da Cidade de S.
Tomé, escala 1: 5000. “Redução feita no grupo de trabalho de Cartografia e
Cadastro de S. Tomé e Príncipe em Abril de 1965, da antiga planta da cidade
de S. Tomé levantada na escala de 1:1000 no ano de 1916...”, 1:5.000, recolhido em SILVA, Teresa Madeira da, “A cidade de São Tomé no quadro das cidades insulares
atlânticas de orígem portuguesa”, em Actas do Colóquio Internacional São
Tomé e Príncipe numa perspectiva interdisciplinar, diacrónica e sincrónica, ISCTE-IUL, Centro de Estudos
Africanos, 2012, p. 57, jpg 72 KB |
|
|
1918 |
|
|
LACERDA, Hugo C. & al., Plano hidrográfico da
Baía de Ana Chaves (1917), 1:10.000, Lisboa, Secretaria de Estado das Colónias, Comissão de
Cartografia, jpg 156 KB |
|
|
1918 |
|
|
LACERDA, Hugo C. & al., Plano hidrográfico da
Baía de Santo António (1917), 1:10.000, Lisboa, Secretaria de Estado das Colónias,
Comissão de Cartografia, jpg 154 KB |
|
|
1920 |
|
|
GOMES, Carlos, Lda, Carte de l’Île de S. Thomé, 1:150.000, Bibliotéque National de France, jpg 32 KB |
|
|
1922 |
|
|
GAGO COUTINHO, Carta da Ilha de São
Tomé, 1:100.000, Lisboa,
Secretaria de Estado das Colónias, Comissão de Cartografia, jpg 204 KB |
|
|
1924 |
|
|
DINIS, M., Carta da Ilha do
Príncipe (Esboço), 1:75.000, Lisboa, Ministério das Colónias, Comissão de
Cartografia, jpg 204 KB |
|
|
1930 |
|
|
COMISSÃO DE CARTOGRAFIA, Carta da Ilha do
Príncipe, 1:30.000, Ministério
das Colónias, jpg 220 KB |
|
|
1940
(ca) |
|
|
MISIONEROS HIJOS
DEL INMACULADO CORAZÓN DE MARÍA, Mapa de Anobón, Corisco y Elobeyes, 1:14.285, Dirección General de Marruecos y Colonias, jpg 1,51 MB |
|
|
2012
(cartografia de recreação histórica) |
|
|
SILVA, Teresa Madeira de, Traçado urbano da Cidade
de São Tomé – Localização dos edifícios institucionais significativos do século
XVI, em “A cidade de São Tomé no quadro das cidades insulares
atlânticas de orígem portuguesa”, nas
Actas
do Colóquio Internacional São Tomé e Príncipe numa perspectiva
interdisciplinar, diacrónica e sincrónica, ISCTE-IUL, Centro de Estudos
Africanos, 2012, p. 57, jpg 46 KB |
|
|
Mapas gerais de cidades em |
|
|
SILVEIRA, Luís, Ensaio de iconografia
das cidades portuguesas de ultramar, Lisboa, Ministério de Ultramar,
Junta de Investigações de Ultramar, vol II África Oriental e Occidental,
19??, edição digital em Memória de África |
|
|
|
|
|
|
|